20-12-07

De moord op Stanislaus Nyczak (hoofdstuk IV)

IV. SPEURTOCHT NAAR EEN LIJK

­Zoals we hoger vermeldden werd de vermoorde Duitse soldaat, Stanislaus Nyczak, op 24 oktober 1916 op het kerkhof van Lokeren begraven. Toen wij daar in het najaar van 1984 een kijkje gin­gen nemen, moesten wij tot onze verwondering constateren dat er van Nyczak helemaal geen spoor meer was. Bovendien kon noch de huidige noch de vroegere grafmaker ons daar een afdoende verkla­ring voor geven.

Gelukkig kwamen we toen in contact met pater Vedastus Verstegen (°1906) van de Lokerense Minderbroeders. Hij signaleerde ons het oorlogsdagboek van Maurice Laekeman, waarin het volgende te lezen staat (betreffende het jaar 1918)

"Op 29 April werden den 3e en 4e engelschen krijgsgevangen begraven. Maar deze werden naar het militair kerkhof van Appels-Dendermonde ge­voerd. Men had besloten voortaan alle overleden soldaten te begraven op een nieuw aangelegd soldaten kerkhof te Appels-Dendermonde. Ook moesten al de reeds begraven soldaten alhier, en ook die nog op andere kerkhoven in den omtrek lagen, terug uitgegraven worden en naar dit mi­litaire kerkhof overgebracht worden.

Begin Mei kwam alhier den overschot toe van eene soldatendievisie die aan den Kemmelberg in de lucht gevlogen was. Zoo vertelden de soldaten zelf.

(...)

Op 6 Mei begon men alhier met de ontgraving der gesneuvelde en andere bezweken soldaten. Die vuile karwei wilde men ons opleggen, maar dit weigerden wij tot tweemaal toe en werden er gelukkiglijk van ontslagen. Echter werd ons streng bevolen de lijken goed aan te wijzen, een kaartje met hun naam en den nummer van begraving op de kist te hechten en deze te vergezellen, iedermaal er een transport was van 6 à 10 lijken naar Appels-Dendermonde. Ook werden de ontgraven soldaten uit de kommandan­tur naar ons kerkhof gebracht om dan medegevoerd te worden naar 't mili­tair kerkhof. Gezien wij de ontgraving niet deden kwam er een ploeg soldaten van 12 man die met dit vuil werkje gelast werden." (26)

In een volgende aflevering van het tijdschrift van De Soevereinen werd daar nog het volgende aan toegevoegd

"Telkenmale ontgroef men er dagelijks 6, waren de kisten te slecht dan werden deze in eene nieuwe geplaatst en opgestapeld in het klein dooden­huisje om 's anderdaags op een grooten wagen als beesten naar 't militair kerkhof van Appels-Dendermonde overgebracht te worden. Zo werden hier 26 duitsche, 2 engelsche en 2 belgische soldaten ontgraven. De andere belgische gesneuvelde soldaten mochten blijven liggen, op ons aandringen en zeggen dat ze allen in een gemeenzaam graf begraven lagen en het niet mogelijk was hun er afzonderlijk uit te halen.

Met deze leugen zagen
zij er van af. Twee belgische soldaten die wij vroeger al ontgraven had­den en op een andere afzonderlijke plaats hadden begraven moesten kost wat kost toch mede, niettegenstaande wij alles deden om hun hier te be­houden.

Al deze ontgravingen gedaan door halve wildemans soldaten en schnaps­schinkers, nam een einde den 23 Mei. Niet alleen wij, maar ook heel de gebuurte was tevreden om den vuilen geur bij het ontgraven en vervoeren der ontbindende lijken. " ( 27 )

Ook het stoffelijk overschot van Stanislaus Nyczak was dus in mei 1918 overgebracht naar het militair kerkhof van Appels bij Dender­monde.

In het stadsarchief van Dendermonde (28) konden wij een register inkijken over de ontgravingen 1914-19L8 : nr. 267 betrof Stanislas Nyckak (sic). De exacte begraafplaats stond gesitueerd op een plan van het militair kerkhof dat deel uitmaakt van het burgerlijk kerkhof van Appels. Uit het register bleek ook dat hij op 16 mei 1918 te Lokeren was ontgraven.

Op het kerkhof van Appels, Kerkhofwegel 17, vonden we weliswaar een paar honderd Belgische soldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evenals enige Engelse, maar Duitsers zochten we er vruchteloos. Net als op het kerkhof van Lokeren dus geen Nyczak meer te vin­den.

We gingen toen de oude grafmaker, Alfons "Frans" van Exterghem
(°1908), thuis opzoeken. Gelukkig had de man een goed geheugen zodat hij ons wist te vertellen dat ca. 1955 alle Duitsers nogmaals werden ontgraven en overgebracht naar het militair kerkhof van Vladslo bij Diksmuide.

Op 3 december 1984 bezochten wij het militair kerkhof in de Hout­landstraat te Vladslo, een Duits soldatenkerkhof waar 25.644 ge­sneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog werden herbegraven.

Het kerkhof werd opgericht door de Volksbund Deutsche Kriegsgräber-fürsorge uit Kassel in samenwerking met de Duitse Bondsregering. Het was in de jaren 1955-1957 dat op initiatief van deze Volksbund een massa Duitse gesneuvelden van diverse soldatenkerkhoven over heel België (o.m. dat van Dendermonde-Appels) werden verzameld op 4 grote begraafplaatsen in West-Vlaanderen (enkel voor gesneuvel­den van WO I) : Hooglede, Langemark, Menen en Vladslo. Dat van Vladslo is prachtig gelegen in het uitgestrekt Praatbos, een restant van het vroegere Bos van Koekelare. Achteraan op de begraaf­plaats staat het beroemde "Treurende ouderpaar", een standbeeld van Käthe Kollwitz dat ze opdroeg aan haar zoon Peter (gesneuveld op 23.10.1914). (29)

De aanleg van het kerkhof is bijzonder sober gehouden. Per 20 soldaten werd er een vierkante steen voorzien met vermelding van de naam, de functie en de overlijdensdatum.

Aanvankelijk leek het ons onbegonnen werk om uit 25.644 namen die van Nyczak terug te vinden. Er was gelukkig een registerruimte met een 6-delig alfabetisch register ("Belegungsliste"). Met be­hulp hiervan konden we het graf van Nyczak lokaliseren in blok 4, grafsteen 828.

Op de aangegeven plaats vonden we de volgende vermelding terug

"Stanislaus Nyczak   musketier   + 20.10.16."

Na heel wat hindernissen en omwegen stonden we uiteindelijk dan toch voor de laatste (?) "laatste rustplaats" van de te Elversele om het leven gebrachte Duitse. soldaat.


begraafplaats Vladslo

 


graf Stanislaus Nyczak Vladslo


 

26) DE VOS, F., Het oorlogsdagboek van Maurice Laekeman. Loke­ren tijdens de eerste wereldoorlog, in : De Souvereinen. Tijdschrift van de Heemkring van Lokeren, jg. 12 nr. 3 (Lo­keren, september 1981), pp. 99-100.

27) De Souvereinen. Tijdschrift van de Heemkring van Lokeren,, jg. 13 nr. 1 (Lokeren, maart 1982), p. 29.

28) Het stadsarchief van Dendermonde vond een onderkomen in het nieuw Administratief Centrum, Franz Courtensstraat 11 -9330 Dendermonde.

Het bedoelde register bevindt zich in een doos met het op­schrift "Militie - Ontgravingen 1914-18 - registers 1940-43 - Opeisingen".

29) In de inleiding tot het 6-delig alfabetisch register van de begraafplaats vonden we daarover de volgende, ontroerende, toelichting

"Bei der Zusammenbettung kam mit den Toden Kameraden aus Eessen­-Roggeveld auch Peter Kollwitz nach Vladslo-Praetbosch und mit ihm die Plastik des trauernden Elternpaares von Käthe Kollwitz, die ihrem Sohn aus der Kraft ihrer Liebe und ihres hohen Künstlertums dieses Grabmal schuf. Es steht unmittelbar vor seinem Grab und gleichzeitig vor dem gesamten Gräberfeld und ist Symbol für alle Eltern, die vor den Gräbern ihrer gefallenen Söhne beten."

De commentaren zijn gesloten.