21-11-08

Duitse mariniers in Londerzeel

1914 - Duitse mariniers in Londerzeel

 door Louis De Bondt, Francis Hallemans en Louis De Boeck 

Op 20 augustus 1914 werd het niet verdedigde Brussel door de Duitsers bezet en nog dezelfde dag werden er door Ulanen verkenningen naar het noorden uitgevoerd. Verder doorstoten naar Antwerpen - waar het Belgische leger en de Belgische regering zich teruggetrokken hadden - werd niet opportuun en zelfs overbodig geacht. Als gevolg hiervan ontstond een frontlijn (en aanvoercorridor voor de Duitse troepen die verder naar Frankrijk oprukten) van Aarschot, over Leuven, Vilvoorde, Wolvertem en zo verder naar het zuiden, richting Bergen.

Vanaf 20 augustus lag Londerzeel bijgevolg in het niemandsland. Een klein aantal kilometers naar het zuiden (Grimbergen, Meise, Wolvertem, Asse) lag bezet gebied. 7 kilometers naar het noorden, in en voorbij de forten van Liezele en Breendonk bevond zich het voltallige Belgische leger. Telkens wanneer eenheden van deze legers zich te ver in dat niemandsland waagden werd er slag geleverd. Zo leden de Belgen zware verliezen tijdens de slag van Imde (tussen Londerzeel en Wolvertem) (24 augustus) en werden de Duitsers bloedig verrast toen een grote verkenning tussen Londerzeel en Breendonk hen op 4 september in het schutsveld van de forten bracht. 

Mede omdat hun aanvoerlijnen door 2 Belgische uitvallen verstoord werden, faalden de Duitsers aan de Marne. Daarom besloten ze om het Belgische leger alsnog uit Antwerpen te verdrijven. Na een mislukte 3de Belgische uitval (tussen Buggenhout en Dendermonde) werd op 28 september de echte aanval op de vesting Antwerpen ingezet.

Het was niet de bedoeling van de Belgische Generale Staf om ons leger binnen de fortengordel te houden. Daarentegen wilde men proberen om de bres tussen de Engelsen - waarvan men dacht dat die ieder ogenblik aan onze kust zouden ontschepen - en de Fransen in Noord-Frankrijk op te vullen. Daarvoor moest het Duitse aanvalsleger voldoende lang opgehouden worden om onze troepen de kans te geven om de IJzer te bereiken. Het was de taak van de regimenten tussen het kanaal van Willebroek en de Schelde om te verhinderen dat de Duitsers nog voor het gros van het Belgische leger de Schelde zouden oversteken.


kaart

 

 

 


 

Plan van de aanval op Antwerpen. Let op de accolade bij de Marine Divisie

Tijdens de avond van 28 september werd het talud van de spoorlijn tussen Kapelle-op-den-Bos en Londerzeel (evenals die tussen Londerzeel en Dendermonde) door de Belgen opgegeven. De troepen van de Duitse 33e Ersatz Infanterie Brigade (deel van de 4de Ersatz Divisie) namen de vrijgekomen posities in. Hierdoor kwamen de Grote Wachten van het 12de Linieregiment, die zich tussen het kanaal van Willebroek en Londerzeel Sint-Jozef hadden ingegraven, de volgende ochtend onder vuur te liggen. Terwijl de zware artillerie van de Ersatz Infanterie Regimenten de Belgische loopgrachten vanaf de spoorweg bestookte, was het echter het 1ste Matrozen Artillerie Regiment dat om 7u40 zijn posities aan het kanaal van Willebroek verliet en de Grote Wachten van Tisselt, de Molenhoek en Neeravert - die door diverse omstandigheden niet met elkaar in verbinding stonden - de een na de andere overrompelde.

De kaart hieronder vat deze operatie samen.



kaart2


ï Schematische voorstelling van het oprukken van het 1ste Matrozen Artillerie Regiment  (benaderend).

çSchematische voorstelling van de aanval van de 13de en 33de Ersatz Inf.  Brig.

X  Positie van de Duitse artillerie (benaderend).

Meer informatie over deze bloedige flankaanval, die aan ongeveer 150 soldaten en officieren van het 12de Linieregiment het leven kostte, is te vinden op de volgende link. 
http://users.skynet.be/fb772494/De%20slag%20van%20Londerzeel.htm

Het vuur van de forten van Liezele en Breendonk stremde de Duitse aanval. Deze versterkingen zouden trouwens nooit echt verslagen worden. Het was daarentegen via Walem en Sint-Katelijne-Waver dat de vijand op 9 en 10 oktober de doorbraak naar Antwerpen forceerde.

Tot dan zouden de Duitse troepen in de doorgaans verlaten huizen van Londerzeel en omgeving hun intrek nemen. Eerst waren het afdelingen van de 4de Ersatz Divisie die onze streek "pacificeerden". Dat gebeurde vooral door al de mannen die hier nog waren op te pakken, dagenlang vast te houden en hen bij het begraven van de op het slagveld achtergelaten doden en bij het plunderen van de huizen van hun gevluchte buren in te zetten.

Op 9 oktober, om 4u30 's ochtends, kwam een andere Duitse eenheid in de gemeente bivakkeren. Het was hetzelfde 1ste Matrozen Artillerie Regiment dat hier al op 29 september de weg was komen verkennen. Hoewel deze mariniers geen 2 volle dagen gebleven zijn, hebben ze toch een aantal souvenirs van hun verblijf nagelaten. Hieronder vindt u 3 foto's van graffiti die we in het prentenkabinet te Brussel gevonden hebben.


 

 

1 


Zeer vrije vertaling: Belgen het ga je goed. Nu gaan we ons met de Engelsen bezig houden. 


2


Wellicht staan op deze deur van een woning langs de hoofdstraat de nummers van de huizen waar de geplunderde goederen bijeengebracht waren. 


 3


 Wie kan deze tekst ontcijferen? De kop is duidelijk die van een marinier.

Wellicht als vergoeding voor de kunstwerken die ze in Londerzeel achter lieten, hebben ze er ook een paar meegenomen. Uit het gemeentehuis verdwenen, naast de kas van de gemeenteontvanger, 2 werken van Eduard Van Esbroeck. Het eerste was een niet nader omschreven "genreportret" en het tweede was het olieverfschilderij "de laatste slachtoffers van de zondvloed" waarmee van Esbroeck in 1892 de befaamde prijs van Rome had gewonnen. 


 4


 

Schets van het gestolen schilderij. Eduard Van Esbroeck werd wel bijzonder hard getroffen. In het ouderlijke huis, De Kroon, dat op 27 september in brand geschoten was, werd zijn hele jeugdwerk vernield.

Op 10 oktober gaf Antwerpen zich over. Het Belgische leger had zijn doel bereikt en zat achter de IJzer. In de loop van de late namiddag kreeg het 1ste Matrozen Artillerie Regiment het bevel om Londerzeel te verlaten en via Willebroek en Boom naar de stad aan de Schelde te marcheren. Daar moest het op tijd zijn om aan de grote overwinnaarparade deel te nemen. De mariniers zijn goed aangekomen. In "1914 illustré" vonden we daar de bewijzen van.


5

 

 

 


Het 1ste Matrozen Artillerie Regiment in de straten van Antwerpen. De avond voordien uit Londerzeel vertrokken.

We sluiten dit verhaal af met een klein detail. Alvorens Londerzeel te verlaten werd het huis van de afwezige burgemeester-notaris van Hove - waar de Duitse legerstaf tussen 29 september en 10 oktober zijn kantoren had - grondig opgeruimd door het in brand te steken.


6


 

Het uitgebrande huis van burgemeester-notaris Van Hove. Ook het hele notaris-archief ging verloren.

                           Veel meer over dit en andere zaken is te vinden in

"1914-1918 in Londerzeel en Noordwest-Brabant".

 Voor informatie over de heruitgave van dit boek, waarvan de eerste versie in 1999 verscheen, verwijzen we naar de website "Londerzeel Vroeger".

http://users.telenet.be/Londerzeelvroeger/

 

 

21:03 Gepost door Marc in militairen | Permalink | Commentaren (3) | Tags: londerzeel, woi, duitsers, mariniers |  Facebook |